2009'da Türkiye'nin en büyük büü sanayi kuruluşunun üretimden satış, ihracat ve istihdamı düştü.
Buna karşın, küresel krizin bütün etkilerinin hissedildiği 2009'da kârlılık oranlarında önemli iyileşmeler yaşandı. Tüpraş ise bir kez daha en büyük sanayi şirketi oldu.
İstanbul Sanayi Odası (İSO), 42 yıldır sürdürdüğü Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" araştırmanın 2009 yılı sonuçlarını dün açıkladı. ISO Yönetim Kurulu Başkanı Tanıl Küçük'ün açıkladığı sonuçlar, küresel krizin etkilerinin bütünüyle hissedildiği 2009 yılıyla ilgili farklı ve çarpıcı sonuçları ortaya koyuyor. Satış, ihracat ve istihdamdaki düşüşe rağmen, sanayi devlerinin elde ettiği kâr artışları verilerin en dikkat çekici sonuçlarıydı.
GSYİH'DAKİ PAYI ARTTI
Açıklanan verilere göre 500 sanayi devinin üretimden satışları 2009'da yüzde 13.1 düşerek 210.6 milyar liraya indi. Yine 2009'da brüt katma değer yüzde 8 düşüşle 91.6 milyar liraya inerken, ihracat da yüzde 31.7 düşüşle 46.6 milyar dolar oldu. İstihdam edilen kişi sayısı ise genelde yüzde 5.1 düşerek 516 bin 305 kişiye indi. Bu düşüş istihdamın asıl kaynağı özel sektörde yüzde 6.7 oldu. 500 büyük sanayi kuruluşunun Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'daki payı 2009 yılında yüzde 8.6'ya yükseldi. Bu pay 2008'de yüzde 8.4, 2002'de yüzde 10.8 olmuştu.
KÂR EDEN ÇOĞALDI
2009'da, bu alanlardaki gelişmelere karşın sanayi devleri kârlılık açısından iyi bir yıl geçirdi. Örneğin 2008'de yüzde 13.3 düşen dönem kârı 2009 yılında yüzde 10.8 arttı. Bu artış özel sektörde yüzde 9.1, kamuda yüzde 20.7 oldu. 2008'de yüzde 450 artan dönem zararı ise 2009'da yüzde 37.1 düştü. Düşüş özelde yüzde 31.4, kamuda yüzde 58.1 oldu. Bu gelişme kâr eden firma sayısına da yansıdı. 2008'de 352 olan kârlı şirket sayısı 2009'da 412'ye çıkarken, zarar eden firma sayısı 148'den 88'e düştü.
Yine kârlılık açısından, satış kârlığı genelde yüzde 3.9'dan yüzde 5.8'e, özelde yüzde 3.6'dan yüzde 5.2'ye, aktif karlılık genelde yüzde 4.7'den yüzde 6'ya, özelde de yüzde 5'ten yüzde 6.1'e çıktı. Sadece ekonomik kârlılık özelde yüzde 13.9'dan yüzde 13.6'ya indi. Ayrıca sanayi devleri, 2009'da yeniden üretim faaliyeti dışı gelirlere yöneldi. Bu gelirler yüzde 50 artışla 5.7 milyar lira oldu. Dönem kar zararındaki payı da yüzde 36.8'den yüzde 44.2'ye yükseldi. Verilerde bir dikkat çekici sonuçta, adını açıklamaya firmaların 98'inin kar eden şirketlerden olmasıydı.
MALİYET VE KAMBİYO
Yine açıklamalara göre 2009'da özel sektörün net katma değeri içinde ödenen faizlerin payı yüzde 16'dan yüzde 12'ye gerilerken, toplam borçların kaynak yapısı içindeki payı yüzde 54.4'ten yüzde 50.9'a düştü. İSO Başkanı Küçük, kârlılıkla ilgili bu durumun 2009 yılı veri leri açısından en dikkat çekici sonuç lar olduğunu vurguladığı konuşma sında, bunun temel nedenleri arasında faizlerin ve finans maliyetlerinin düşmesi, kambiyo gelirlerinin artmasını saydı. Verilen bilgiye göre kur riskini geçmişte olduğu gibi göze alan sanayiciler kambiyo karlarını yüzde 65 artırdı.
İHRACATIN LİDERİ OYAK- RENAULT
İSO 500'ün temel verileri açısından lider şirketler şöyle sıralanıyor.
Üretim satışları 15.5 milyar lira olan Tüpraş, bir kez daha sanayinin liderliğini bırakmadı. Bu şirketi EÜAS, Oyak-Renault izledi.
EÜAŞ'IN YÜKSELİŞİ
3 milyar dolar ihracat yapan Oyak-Renaut, bu alanda lider oldu. Bu şirketi Ford, Tofaş, Tüpraş, Arçelik, Toyota, Vestel, Habaş, Petrol Ofisi ve İçdaş izliyor.
Kârlılıkta lider şirket ise geçen yıl bu alanda 500'üncü olan Elektrik Üretim A.Ş. oldu. Bu şirketin karı 1.4 milyar lira düzeyinde. Bu şirketi Tüpraş, Philsa, Ford Otomotiv, TKİ, TPAO, Arçelik, Anadolu Efes, Petrol Ofisi, BSH Ev Aletleri izledi.
23 ŞİRKET ADINI AÇIKLAMADI
Sanayi devlerinden ismini açıkla-J mayan sayısı bu yıl arttı. Geçen yıl 17 olan sayı bu yıl 23'e çıktı. Bunu değerlendiren Tanıl Küçük, "Dileğimiz, bunların azalması şeklindeydi. Karlılıktaki artış, herhalde ismini açıklamak istemeyenlerin oranını artırdı. Sanayici hiçbir zaman karlılığın artmasından çekinmemelidir. Kârlılığın artması demek, kişilerin cebine giren para değildir, şirketlerin kasasına giren paradır. Bu da yatırım, istihdam sorununa çözüm demektir" yanıtını verdi. Öte yandan bu yıl listeye yeni girene firma sayısı 88 oldu.
YABANCI SERMAYELİ ŞİRKET SAYISI 153
Sanayi devleri arasına yabana sermayeli şirket sayısı her geçen gün artıyor. 2008'de 148 olan bu sayı 2009'da 153'e yükseldi, ilk 50'deki bu tür şirket sayısı ise 20. 150 yabana sermayeli şirketin üretimden satışlardaki payı yüzde 33.4, brüt katma değerdeki payı yüzde 40.3, ihracattaki payı yüzde 48.9 ve çalışan sayısındaki payı yüzde 29.8 oldu. Dönem kar ve zararındaki payta da yüzde 38.7 düzeyinde. Bu şirketlerin, brüt katma değer ve ihracattaki payları artarken, dönem kar- zararındaki payları ise azaldı.
TEĞET GEÇTİ YORUMU
Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan İSO Başkanı Tanıl Küçük, "Başbakan haklı mı çıktı, kriz teğet mi geçti?' yönündeki soruyu şöyle yanıtladı: "Krizden çıkış başladı ama henüz 2008'in yaraları sarılmadı. Önemli olan iyileşmelerin kalıcı olmasını sağlayacak önlemleri almak." Referandum süreciyle ilgili soruları da yanıtlayan Küçük, bunun ekonomiyi olumsuz etkileyeceğini düşünmediğini belirtti. Küçük, "Ancak iyileşmeyi hızlandırmak için önceliğimiz ekonomi olmalı" dedi.
WAL- MART'A ULAŞMAK ZOR
En büyük 500 sanayi kuruluşu sıralamasına göre bu listeden ABD Fortune 500 sıralamasına Türkiye’den Tüpraş, Petrol Ofisi, EÜAŞ ve adının açıklanmasını istemeyen 2 firma daha giriyor. Ancak Wal-Mart’ın 2009 yılı toplam satışlarının 408.2 milyar dolar olduğu düşünüldüğünde, İSO 500’ün tümünün bu şirkete yaklaşamadığı da görülüyor. Çünkü İSO 500’ün 2009 yılı toplam satışları 185 milyar dolar düzeyinde.
GiYiM GERiLEDi KiMYA BÜYÜDÜ
Sanayinin en büyük 500 şirketi kapsamında, İSO’nun geriye dönük olarak açıkladığı sanayideki istihdam ve brüt katma değer dağılımı, değişim açısından dikkat çekici sonuçlar içeriyor. Örneğin 1982 yılında brüt katma değer içinde yüzde 15.7 payı olan giyim sanayi, 2009’a gelindiğinde yüzde 2.8’e geriledi. Buna karşın 1982’de yüzde 26 payı olan kimya sanayi, bunu yüzde 45.7’ye yükseltti. Öte yandan, 1982’de katma değerdeki payı yüzde 6.3 olan otomotiv sektörü ise bu payını ancak yüzde 7.2’ye yükseltebildi. Bu konuyla ilgili soruyu yanıtlayan İSO Danışmanı Erdoğan Özütün, yapısal değişimin beklenen hızda olmadığını belirtti.
